Tuesday, August 21Informohu

Çdo yll që shihni ju ka mundësi që të ketë së paku një planet

Botët që rrotullohen rreth yjeve tjerë quhen “ekzoplanete”, dhe ata vijnë në një shumëllojshmëri të gjerë të madhësive, nga gjigandë te gazt më të mëdhenjë se Jupiteri e deri në planete të vogla, shkëmbore si Toka apo Marsi. Ata mund të jenë mjaft të nxehtë për të vluar metal ose planete qe mbizotron acari. Ata mund të orbitojnë yjet e tyre aq shpejt sa që një “vit” zgjat vetëm disa ditë; ata mund të orbitojnë dy diej në të njëjtën kohë. Disa ekzoplante janë pa yje, enden nëpër galaktikë në errësirë të përhershme.

Kjo galaktikë, Rruga e Qumështit, është populluar me shum yje që thyen gjithë qiellin në netët më të errëta dhe më të qarta. Shtrirja e saj spirale ndoshta përmban rreth 400 miliard yje, Dielli ynë në mesin e tyre. Dhe nëse secili prej këtyre yjeve ka vetëm një planet, atëherë numri i planetëve në galaktikë është me të vërtetë astronomik: triliona ekzoplanete.

Ne njerëzit kemi spekuluar rreth mundësive të tilla për mijëra vjet, por gjenerata e jonë është e para që mund të dimë se ekzoplanetët janë vërtet atje. Ne Yllin tonë më te afërt fqinj, Proxima Centauri, kohët e fundit u gjet që posedonte të paktën një planet – ndoshta një shkëmbor. Është 4.5 vite dritë larg – më shumë se 25 trilionë milje (40 trilion kilometra). Pjesa më e madhe e ekzoplaneteve të gjetura deri tani janë qindra apo mijëra vite dritë larg.

Lajmi i keq eshte se ne Ende nuk kemi asnjë mënyrë për t’i arritur ato, dhe nuk do të lëmë gjurmë të këmbëve në to për një kohë të gjatë.
Lajmi i mirë eshte se ne mund t’i shohim ata ekzoplanete, të masim temperaturat e tyre, të njohim atmosferën e tyre dhe ndoshta një ditë së shpejti do të zbulojnë shenja të jetës që mund të fshihen në pikat e dritës të kapura nga këto botë të zymta dhe të largëta.

Ekoplaneti i parë qe u qet dhe u oublikua në skenën botërore ishte 51 Pegasi b, një “Jupiter i nxehtë” 50 vite dritë larg që është i mbyllur në një orbitë katër-ditore rreth yllit të tij. Papritmas, me kto ekzoplanete ndodhte diqka e njetë

Kur një planet kalon drejtpërsëdrejti midis yllit dhe një vëzhguesi, zvogëlohet drita e yllit nga një sasi te matshme. Një planet i njohur tani si Tadmor u zbulua në vitin 1988, megjithëse zbulimi u tërhoq në vitin 1992. Dhjetë vjet më vonë, të dhënat më të mira treguan se përfundimisht ai ishte me të vërtetë atje.

Gjithashtu, ishte zbuluar një sistem prej tre “planetarëve të pulsarit”, duke filluar që nga viti 1992. Këto planete orbitojnë një pulsar rreth 2,300 vite dritë larg. Pulsarët janë kufomat me dendësi të lartë, të cilat me shpejtësi tjerrin kufomat e yjeve të vdekur, duke i rrafshuar çdo planetë në orbitë rreth tyre me rrezatim.

Tani jetojmë në një univers të ekzoplaneteve. Numri i planeve të konfirmuara është 3.700, dhe rritet. Kjo është vetëm nga një mostër e vogël e galaktikës në tërësi. Numërimi mund të rritet në dhjetëra mijëra brenda një dekade, ndërsa rritim numrin dhe fuqinë e vëzhgimit të teleskopëve robotikë të hapura në hapësirë.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *